Een Psychose Is Zo Gek Nog Niet

Bij een psychose denk je misschien aan enge verhalen zoals het schietdrama in 2011 in een winkelcentrum in Alphen aan den Rijn. Gelukkig zijn dit excessen. Een psychotische ervaring – die drie procent van de Nederlanders krijgt – staat misschien juist wel dichter bij je dan je denkt… En je kunt er ook je voordeel mee doen, zoals het ervaringsverhaal van Marit (50) laat zien.

 

Voordat je doorscrolt naar Marits ervaringsverhaal… Heb je de klok over psychose horen luiden, maar denk je: waar hangt die klepel ook alweer? Lees dan eerst nog even dit:

 

Wat is een psychose?

 

Tijdens een psychose heb je last van een gestoord realiteitsbesef, wanen (bv. achtervolgingswaanzin), hallucinaties (bv. stemmen horen, gezichten of geluiden vertekend waarnemen), verward en onsamenhangend denken, andere denkstoornissen en/of chaotisch en bizar gedrag.

Bovendien kan er sprake zijn van een gebrek aan initiatief, het vermijden van sociale contacten, flinke vermoeidheid, concentratiegebrek en een vlak gevoel.

Omdat iemand het ene symptoom wel kan hebben en het andere niet, is de ene psychose de andere niet.

 

Je kent het wel…

 

Ook mensen zonder de diagnose ‘psychose’ kunnen vergelijkbare ervaringen hebben. Zo heeft een zwartkijker, of iemand van wie z’n grote neus in gedachten reusachtige proporties heeft aangenomen, ook een ‘gestoord realiteitsbesef’.

En ben je gelovig? Dan heeft dat wat weg van een beïnvloedingswaan (denken dat een macht van buiten je gedachten, gevoelens en/of gedrag bestuurt). Al is een beïnvloedingswaan een persoonlijke opvatting, die niet door anderen wordt gedeeld.

Kunstenaars doen soms soortgelijke dingen als ex-psychoot Wouter Kuster deed, de schrijver van het boek ‘Pure Waanzin’ (een aanrader!). Hij draaide de ‘supermarktregels’ om door bij de kassa’s naar binnen te lopen; z’n eigen spullen op de schappen te zetten (in plaats van etenswaren te kopen); en kartonnen rijstpakken te verscheuren en verfrommelen om ze vervolgens in de rijst te verstoppen.

Het verlaten van gemeenschappelijke kennis en gedeelde gedragingen en waarden, is sowieso kenmerkend voor een psychose.

 

Dromen zijn bedrog…

 

Je kunt een psychotische beleving ook vergelijken met dromen (terwijl je wakker bent).

Vaak bepalen familieleden of anderen uit je omgeving of je functioneren zo afwijkt, dat ingrijpen noodzakelijk is.

Natuurlijk zijn er ook officiële criteria om de diagnose ‘psychose’ te stellen. Die vind je in het handboek voor de classificatie van psychische stoornissen: ‘Diagnostic and statistical manual of mental disorders 5’ (onder de Nederlandse titel ‘Schizofreniespectrum en andere psychotische stoornissen’).

 

Hoe kom je aan een psychose?

 

Hoe een psychose ontstaat, is nog niet helemaal duidelijk. Wel is bekend dat het om een combinatie van erfelijke aanleg en persoonlijke omstandigheden gaat. Risicofactoren zijn bijvoorbeeld: ondervoeding of infecties van de moeder tijdens de zwangerschap, een moeilijke geboorte, zuurstoftekort tijdens de bevalling, traumatische ervaringen in de kindertijd (zoals seksueel misbruik), drugsgebruik  in de puberteit (ook cannabis!) en veel en langdurige stress. Je kunt zelfs een psychose krijgen als je sterk onder invloed staat van een psychoot, zoals een sekteleider!

Een psychose kan ook een symptoom zijn van een andere psychische ziekte, zoals schizofrenie, een trauma, (manische) depressie of persoonlijkheidsproblematiek.

 

Verschil met schizofrenie

 

Het belangrijkste verschil tussen een psychose en schizofrenie is dat schizofrenie langer duurt. Je kunt één keer een psychose krijgen en daarna nooit meer (dit gebeurt in een derde van de gevallen), maar schizofrenie is eigenlijk een hele lange psychose (of meerdere achter elkaar).

Een psychose komt het meest voor bij mensen tussen de zestien en dertig jaar.

Marit, die haar ervaringsverhaal hieronder met ons deelt (waarvoor veel dank!), was 22 toen het haar overkwam.

 

Ervaringsverhaal: vanuit het niets naar een psychose

 

Nou ja, vanuit het niets lijkt achteraf natuurlijk niet helemaal waar. Maar ik weet nog goed dat het op het moment zelf voor mijn gevoel echt ineens mis ging. Kortsluiting in mijn hersenen.

Zelf had ik niet door dat ik inmiddels vijf verschillende onderwerpen in één zin besprak met mijn omgeving. Voor hen was ik niet meer te volgen, maar voor mijzelf was alles nog goed te begrijpen. Mijn hersenen maakten overuren en draaiden op volle toeren.

Een week lang had ik echt niet geslapen, nog geen uur per nacht. De oorzaak van het niet kunnen slapen was angst. De angst zelf was ontstaan doordat ik anoniem een krantenartikel had laten plaatsen tegen discriminatie in de horecagelegenheden waar ik zelf kwam. De bazen van deze horecagelegenheden waren geen misselijke jongens, en op het moment dat ik bij de krant wegliep, overviel mij een gevoel van angst en paniek: wat had ik gedaan, en vooral, wat zouden de gevolgen ervan zijn?

Platgespoten

Een dikke week later lag ik opgenomen, op een gesloten afdeling, en werd ik volledig platgespoten. Er mochten absoluut geen prikkels meer binnenkomen, het leek er dus op dat artsen mij bewust in slaap hielden. De eerste dagen mocht ik geen bezoek ontvangen. Ook kon ik niet meer praten en zelf eten of lopen. Heftig spul dus. Als ik op een bel drukte voor hulp of uitleg, kreeg ik meteen weer een injectie.
Gelukkig spreken we over zo’n dertig jaar geleden en zullen dit soort behandelingen tegenwoordig niet meer zo snel voorkomen. Hoe ik op die gesloten afdeling terechtkwam? Ik werd onder valse voorwendselen in de auto van vrienden naar de Spoedeisende Hulp gebracht. Ik had er geen idee van dat ik daar voor mijzelf in de wachtkamer zat en daarna opgenomen zou worden. Of liever gezegd: opgesloten, want zo voelde dat toen meer. Nu terugkijkend snap ik dat er geen andere mogelijkheid was en dat opname waarschijnlijk ook de enige oplossing was.

Eens gek…

Drie maanden lang lag ik op die afdeling, waarbij ik wel steeds meer privileges kreeg. Zo mocht ik op een gegeven moment onder begeleiding naar buiten en af en toe met proefverlof. Na drie maanden mocht ik weer terug naar mijn eigen huis, zonder verder enige vorm van nabehandeling. Wel moest ik een jaar lang de medicatie slikken waar ik inmiddels een hekel aan had gekregen. Cisordinol, Akineton voor de bijwerkingen, en later Haldol. Als je de Akineton niet op tijd innam, verstijfde je hele kaak en bleef je mond openhangen. Begeleidende gesprekken waren er niet; wat er gebeurd was in mijn hersenen wist ik niet. Toen dacht ik: eens gek, altijd gek…

Er kwam een lange periode van knokken, terug de maatschappij in. Ik wilde gewoon zijn en gewoon kunnen werken. Maar mij werd verboden nog in de gezondheidszorg aan het werk te gaan. Toch kwam ik daar, omdat daar mijn hart ligt, uiteindelijk na een jaar terecht.

Taboe

Er werd mij ook op mijn hart gedrukt om mijn opname nooit te vermelden bij een sollicitatiegesprek, waardoor er meteen een soort taboe op kwam te liggen. Een geheimzinnig iets, waar je beter niet over kon praten.

Ook dat is tegenwoordig gelukkig anders, hoewel niemand ermee te koop zal lopen dat hij een psychose heeft gehad of manisch (depressief) is geweest.

Want manisch, ook dat was ik absoluut, zo vlak voor die opname.

Ik kon de hele wereld aan, zou iedereen wel even helpen waar ik kon. Ik bracht bloemen naar de politie; had tot diep in de nacht filosofische gesprekken met wie maar wilde; was ervan overtuigd dat ik gefilmd werd; en dat ik mijn wasmachine zonder stroom kon laten werken. Ook lag er een bom in onze straat, zo dacht ik, en deze zou afgaan als ik verkeerd zou handelen. Mijn hersenen kregen geen rust en konden niet bijtanken in de nachten, want ik sliep niet meer.

Ontgroeningsperiode

Tja…het gekke is dat ik alles nog precies weet, ook wat en hoe ik toen dacht.
Erfelijke aanleg, een week lang niet slapen, gevoeligheid voor psychose, de leeftijdsfase waarin ik toen zat (jonge adolescent), mijn opvoeding… Wie zal zeggen wat uiteindelijk de oorzaak is geweest? Jaren later werd mij wel duidelijk dat iedereen een psychose kan krijgen na een week niet slapen. Dat is ook gebleken bij een ontgroeningsperiode van studenten. Studenten werden voor een lange tijd wakker gehouden, met als gevolg dat een aantal van hen een psychose kreeg.

Mijn leven heb ik redelijk weten aan te passen, vanuit de angst dat ik toch een bepaalde psychosegevoeligheid heb en de psychoses terug zouden blijven keren. Een diagnose werd niet gesteld. Manisch depressief was ik niet, want ik miste de depressieve episodes. Wel ben ik zelf jarenlang op zoek geweest naar de reden waarom het misging.

Happy end

Gelukkig is het maar bij één episode gebleven, die echter wel een behoorlijke zwarte bladzijde opleverde in mijn leven. Mijn toekomstplannen van toen werden volledig overhoop gegooid en nu dertig jaar later kan ik zeggen dat ik eindelijk het werk kan en mag doen, dat ik toen al voor ogen had.

Sinds vijf jaar ben ik zelf werkzaam in de geestelijke gezondheidszorg als ondersteuner van een huisarts. Als ervaringsdeskundige heb ik mogen leren dat ik juist deze kwetsbare fase van mijn leven kan gebruiken en inzetten voor de begeleiding van mijn eigen cliënten.

Zij waarderen het als ik hun soms een kijkje geef in mijn eigen verleden. Ze hebben het gevoel dat ik ze begrijp en dat is van meerwaarde als je werkt met mensen met psychische klachten.

 

Een psychose? Heb jij er een ander beeld van hebt gekregen dan je had?

 

[Bronnen: Helpikhebeenpsychose.nl; Pure waanzin – Wouter KustersKopstoring.nl; Ypsilon.org; NOS.nl]
15 Reacties
  • Marit
    augustus 15, 2017

    Bedankt voor de reacties, ik zou er nog veel meer over kunnen schrijven, maar dan werd de blog een beetje te lang. Hetgeen ik vooral voorbij zie komen is het ervaren van een psychose bij een naaste. Daarvan kan ik denk ik vanuit mijn ervaring zeggen, dat het voor mijn partner ook lastiger er angstiger was op het moment dat ik in de psychose zat, dan voor mijzelf. Kennis erover en weten wat je het beste kunt doen in zo’n geval zal een hoop schelen. Het traject wat voor mij volgde duurde lang, vanwege het missen van goede zorg. Wat ik met de blog wil laten weten is vooral dat je vanwege één psychotische episode niet meteen voor je leven getekend bent al lijkt dat in eerste instantie zo. Psychoses zien er bij iedereen anders uit en inderdaad, zoals Miriam schrijft is het gelukkig een uitzondering dat er zulke heftige dingen gebeuren als destijds in Alpen a/d Rijn. Helaas komt het ook met enige regelmaat voor na bevallingen, waardoor het lijkt dat er misschien vanuit hormonale huishouding ook behoorlijke invloed uitgeoefend kan worden op het brein. Hier wordt momenteel ook steeds meer onderzoek naar gedaan. Van belang blijft een goede behandeling waarbij ook wordt gekeken naar de mogelijkheden voor het leven. Dit heb ik gelukkig uiteindelijk zelf uit kunnen vinden en ik weet waar mijn uitdagingen liggen. Hopelijk komt er meer kennis, maar ook begrip en tolerantie voor mensen met psychische aandoeningen mede door deze manier van informatie delen.

    • Linda
      augustus 16, 2017

      Hoi Marit,

      Heel moedig dat je dit hebt geschreven hoor! Mensen moeten sowieso toleranter worden en open staan voor wat ze niet kennen.

      Ik ga in september naar het Waanzin Festival in Utrecht; hier worden o.a. psychoses e.d. in een ander licht gezet. Heb hier ook over geschreven op mijn blog, en na afloop zal ik ook over mijn ervaringen schrijven.

      Ik ben zelf in elk geval heel benieuwd!

      Groet,
      Linda

      • Marit
        augustus 17, 2017

        Leuk en zeker interessant lijkt mij Linda.
        Van dit festival heb ik nog niet eerder gehoord en ben benieuwd naar je ervaring en ook naar jouw blogs.
        Ik denk dat het van belang is dat iedere ziekte vanuit een objectief perspectief bekeken kan worden, zonder te oordelen. Er zijn vele psychiatrische diagnoses, waar niemand mee te koop zal lopen, al komen er nu steeds meer bekende mensen voor uit om het stigma te willen doorbreken.
        Deze week zag ik nog een artikel van een zangeres voorbij komen.

        groetjes, Marit

  • Linda
    augustus 15, 2017

    Ik heb ook jaren geleden eens van dichtbij meegemaakt hoe iemand totaal veranderde tijdens een psychose. Ik kende hem al langer als een vriendelijke en liefdevolle jongeman, die (voor mijn gevoel) plotsklaps veranderde in een wantrouwende en verbaal agressieve man, totaal niet meer voor rede vatbaar. Dat heeft zeker een half jaar geduurd, tot het contact noodgedwongen werd verbroken. Heel erg naar om mee te maken!

  • Judith
    augustus 11, 2017

    Ik heb het van dicht bij meegemaakt bij een vroegere vriendin, en die is echt nog steeds van het padje af, zonder verdere begeleiding. Doodeng. Goed dat je hier je verhaal verteld, volgens mij hebben veel mensen geen idee hoe en wat het is.

    • Miriam
      augustus 15, 2017

      Jammer dat ze geen begeleiding heeft. Er is ook best wel wat moed voor nodig om hulp te zoeken, ook vanwege het stigma dat eraan kleeft…

  • Sandra
    augustus 11, 2017

    Nee, geen ander beeld. Ik kende een meisje die zelfmoord heeft gepleegd tijdens een psychose. Geen echte zelfmoord dus. Ze dacht dat ze achterna gezeten werd en vluchtte door van het balkon te springen. 🙁

    • Miriam
      augustus 15, 2017

      Dat is heel erg! Gelukkig kunnen de meeste mensen met de juiste behandeling goed herstellen en een betekenisvol leven leiden.

  • esther
    augustus 11, 2017

    Het is vreselijk om te hebben, Van dichtbij meegemaakt hoe iemand alle realiteitsbesef verloor en daardoor uit contact trad met de omgeving. Ik heb er niets positiefs aan ervaren, Een dierbaar iemand verloren die aan het einde van zijn leven niet meer diegene was die hij ooit was. Bijzonder creatief dat wel…

  • Chantal
    augustus 11, 2017

    Nee ik weet toevallig al vrij veel over dit onderwerp. Een dierbare van mij heeft regelmatig afspraken bij de geestelijke gezondheidszorg. Hier heb ik heel veel van opgestoken. Wel een heel mooi en alles omvat artikel. Top geschreven.

  • Fleur
    augustus 11, 2017

    Wat een duidelijke uitleg en moedig persoonlijk verhalen. Hopelijk is er nu wel een hoop veranderd in de behandeling en nazorg

  • Merel
    augustus 11, 2017

    Ik vind psychologie zo interessant. Mooi dat je je ervaringsverhaal vertelt, Marit, maar ook heel heftig. Hoe bang je was na het laten publiceren van dat verhaal (wat ik trouwens toch een dappere stap vind, want dat gebeurde en gebeurt nog steeds regelmatig), de hele behandeling, gebrek aan nazorg en de weg die je moest bewandelen om te komen waar je nu bent…

    Wist ook helemaal niet dat je van heel weinig slaap ook een psychose kunt krijgen, dus heb in die zin ook veel opgestoken van dit artikel.

  • nicole
    augustus 11, 2017

    Nee, ik had er wel eens over gelezen. Het lijkt me een hele angstige en bedreigende ervaring om een psychose te hebben.

  • Renata
    augustus 10, 2017

    Iedereen zal al wel eens psychotisch reageren vermoed ik, maar daarom zijn we nog niet gek he 🙂

    • Miriam
      augustus 15, 2017

      Maar de neiging tot ‘gekte’ is dus wel menselijk 😉

Je reactie is welkom!

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *